Zgoda pacjenta na zabieg z zakresu chirurgii plastycznej

Krystyna Urbańska, Dominika Szumała

 

      Konieczność ochrony życia lub zdrowia nie jest obecnie jedyną przesłanką wykonywania zabiegów medycznych. Niesłabnącą popularnością cieszy się chirurgia plastyczna, której dynamiczny rozwój skutkuje dziś tym, że w Polsce wykonuje się rocznie około pół miliona operacji plastycznych, a liczba ta wzrasta o ok. 25% każdego roku. Chirurgia plastyczna jest to dziedzina medycyny (specjalność chirurgii ogólnej), której zadaniem jest rekonstrukcja części ciała i przywrócenie ich kształtu oraz właściwości. Jej działem jest tzw. chirurgia estetyczna, której celem jest poprawa wyglądu części ciała na życzenie pacjenta. Potocznie jednak nazwy te używane są zamiennie na określenie zabiegów (operacji) mających poprawić wygląd i stan ludzkiego ciała. Zabiegi chirurgii estetycznej mają inny charakter niż typowe zabiegi medyczne. Przede wszystkim należy pamiętać, że są one dokonywane z inicjatywy pacjenta, na jego prośbę oraz za wyraźną zgodą. Wyrażona przez pacjenta zgoda powinna mieć charakter tzw. zgody uświadomionej, a jej wyrażenie poprzedzać powinna uzyskana od lekarza informacja na temat zabiegu i związanych ryzyk. Do praw pacjenta należy zresztą zarówno prawo do wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń medycznych (art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, Dz. U. z 2012 r., Nr 159, tj. ze zm., zwanej dalej: „u.p.p.i.r.p.p.”), jak też prawo do informacji uzyskanej od lekarza (art. 9 ust. 1 u.p.p.i.r.p.p.) Jednocześnie warto pamiętać o obowiązku udzielania przez lekarza przystępnej informacji o stanie zdrowia pacjenta, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu (art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r., Dz. U. z 2011 r., Nr 277, poz. 1634, tj. ze zm.). Sądy w uzasadnieniach swoich rozstrzygnięć podkreślają, że na lekarzach spoczywa obowiązek szczególnie dokładnego informowania pacjenta o mniej lub bardziej możliwych skutkach interwencji chirurgicznej, jeśli ma ona cel estetyczny. Pacjent powinien wiedzieć, na co się zgadza, poznać metodę wykonywania zabiegu oraz związane z nią ryzyka i następstwa, zwłaszcza nieodwracalne. Nienależyte wykonanie przez lekarza obowiązków informacyjnych w zakresie szczegółowego opisania metody zabiegu oraz związanych z nią ryzykach stanowić może podstawę uznania, że wyrażona przez pacjenta zgoda była tzw. zgodą nieuświadomioną, a w rezultacie nieważną. Pacjent powinien wyrażać zgodę na zabieg w sposób świadomy, co możliwe jest tylko wtedy, gdy uzyskuje pełną informację o możliwych metodach osiągnięcia zamierzonych skutków (metodach zabiegów), sposobach ich wykonania, ryzykach, wadach i zaletach. Standardowe formularze stosowane powszechnie do różnego rodzaju zabiegów zwykle – ze względu na swą ogólnikowość - nie są wystarczające dla właściwego poinformowania pacjenta o zabiegu o charakterze estetycznym.

      Stwierdzenie zawinionego naruszenia obowiązku prawidłowego informowania pacjenta skutkujące naruszeniem prawa pacjenta do informacji, a także naruszeniem jego prawa do wyrażenia świadomej zgody na wykonanie zabiegu medycznego rodzić może odpowiedzialność odszkodowawczą. W takiej sytuacji pacjent może domagać się na podstawie art. 4 ust. 1 u.p.p.i.r.p.p. w zw. z art. 448 k.c., zadośćuczynienia z tytułu zawinionego naruszenia praw pacjenta w związku z ingerencją w sferę jego wolności i autonomii decydowania o sobie.