Ostatni wykład z cyklu „(NIE-)Powroty. Inne opowieści o historii Polski” rozpoczął się od wymownego cytatu z „Traktatu poetyckiego” Czesława Miłosza, mówiącego o „ziemi zagłady, ziemi nienawiści”. Stał się on mottem do opowieści „O powrotach daremnych i nieprześnionej rewolucji (1944/45 – 1948)” – opowieści, której autorką była doktor Elżbieta Janicka z Instytutu Slawistyki PAN: kulturoznawczyni, fotografka, autorka książek Sztuka czy Naród? Monografia pisarska Andrzeja Trzebińskiego oraz Festung Warschau.

   Tematem wykładu była sytuacja Żydów w pierwszych latach powojennej Polski, naznaczona takimi wydarzeniami, jak pogrom kielecki, morderstwa – spontaniczne i te zaplanowane przez siły niepodległościowe – a także powszechną przemocą, eksmisjami i niemożliwością zatrudnienia. Zarysowując atmosferę wokół mniejszości żydowskiej, doktor Janicka przypomniała o braku reakcji Kościoła na pogrom kielecki, a także o strajkach w obronie morderców. Autorka Festung Warschau omówiła też stosunek komunistycznych władz do Żydów − jawny stalinowski antysemityzm i apel Bieruta o „budowę państwa jednonarodowego” – oraz kolejne fale emigracji ludności żydowskiej z Polski. Podkreśliła również, że w ramach tych wydarzeń należałoby raczej mówić nie o Żydach, lecz o osobach poddanych przemocy antysemickiej, bez względu na autoidentyfikację. W długiej dyskusji, poprowadzonej jak zwykle z maestrią przez profesora Roberta Trabę, doktor Janicka odniosła się do takich kwestii, jak koncepcje Timothy’ego Snydera, kolejne fazy Holokaustu, pojęcie „żydokomuny” czy wreszcie dzisiejsza pamięć o wydarzeniach z lat czterdziestych.

 

 

więcej...